Incoterms 2020 ใครทำประกัน: Risk Transfer Map ครบ 11 Terms สำหรับผู้ส่งออก-นำเข้าไทย

Incoterms 2020 ใครทำประกัน: Risk Transfer Map ครบ 11 Terms สำหรับผู้ส่งออก-นำเข้าไทย

ความเข้าใจผิดเรื่อง Incoterms และความรับผิดประกันเป็นสาเหตุอันดับต้นของข้อพิพาทในการค้าระหว่างประเทศ ผู้ส่งออกไทยจำนวนมากเข้าใจว่าเมื่อสินค้าขึ้นเรือแล้วความรับผิดประกันจะย้ายไปที่ผู้รับทันที — แต่ในความเป็นจริงแล้วมีช่องว่าง (Port Gap) ที่ทำให้สินค้าเสียหายไม่มีกรมธรรม์คุ้มจากทั้งสองฝ่าย

จากประสบการณ์ตรวจสอบสัญญาส่งออกให้ลูกค้า เราพบว่ากว่า 50% ของสัญญาที่ใช้ Incoterms ระบุเงื่อนไขประกันไม่ชัดเจน และส่วนใหญ่เลือก term ที่ไม่เหมาะกับลักษณะสินค้าหรือเส้นทางขนส่ง

Incoterms 2020 คืออะไร — บริบทสำหรับผู้ประกอบการไทย

Incoterms (International Commercial Terms) เป็นมาตรฐานสากลจัดทำโดย International Chamber of Commerce (ICC) ฉบับปัจจุบันคือ Incoterms 2020 ใช้กำหนด ความรับผิดชอบ ค่าใช้จ่าย และจุดโอนความเสี่ยง ระหว่างผู้ส่งและผู้รับในการค้าระหว่างประเทศ ครอบคลุม 11 terms แบ่งเป็น 2 กลุ่ม: ใช้กับทุกวิธีขนส่ง (7 terms) และใช้เฉพาะทางทะเล/ทางน้ำ (4 terms)

สำหรับประกันขนส่ง สิ่งที่สำคัญที่สุดคือการรู้ว่า term ไหนกำหนดให้ผู้ส่งต้องทำประกัน (CIF, CIP) และ term ไหนปล่อยให้แต่ละฝ่ายจัดการเอง (其余 terms)

Risk Transfer Map: ตารางครบ 11 Terms

| Term | วิธีขนส่ง | ผู้ทำประกัน | จุดโอนความเสี่ยง | Port Gap? | |------|----------|------------|-----------------|-----------| | EXW | ทุกวิธี | ผู้รับ (ทั้งหมด) | ส่งมอบที่โรงงานผู้ส่ง | — | | FCA | ทุกวิธี | ผู้รับ | ส่งมอบให้ผู้ขนส่งที่กำหนด | — | | CPT | ทุกวิธี | ผู้รับ | ส่งมอบให้ผู้ขนส่งแรก | — | | CIP | ทุกวิธี | ผู้ส่ง (ICC A) | ส่งมอบให้ผู้ขนส่งแรก | — | | DAP | ทุกวิธี | ผู้ส่ง (จนถึงปลายทาง) | ถึงปลายทางพร้อมส่งมอบ | — | | DPU | ทุกวิธี | ผู้ส่ง (จนถึง unload) | ขนถ่ายเสร็จที่ปลายทาง | — | | DDP | ทุกวิธี | ผู้ส่ง (ทั้งหมด) | ถึงปลายทางพร้อมขนถ่าย | — | | FAS | ทะเล/น้ำ | ผู้รับ | วางสินค้าริมท่าเรือ | — | | FOB | ทะเล/น้ำ | ผู้รับ | ข้ามราวเรือ (on board) | ⚠️ ได้ | | CFR | ทะเล/น้ำ | ผู้รับ | ข้ามราวเรือ (on board) | ⚠️ ได้ | | CIF | ทะเล/น้ำ | ผู้ส่ง (ICC A/B/C) | ข้ามราวเรือ (on board) | ⚠️ ได้ |

หมายเหตุสำคัญ: CIF และ CIP เป็น term เดียวที่กฎหมายกำหนดให้ผู้ส่งต้องซื้อประกันให้ผู้รับ แต่ใน Incoterms 2020 อัปเดดให้ CIP ต้องใช้ ICC (A) เท่านั้น ส่วน CIF ยังอนุญาตให้ใช้ ICC (B)/(C) ได้

อ่านเพิ่มเติมเกี่ยวกับการเลือก ICC clause ตามประเภทสินค้าเพื่อเข้าใจผลกระทบของการเลือก clause ใน CIF/CIP

Port Gap: ช่องว่างที่อันตรายที่สุด

Port Gap คือช่วงเวลาที่สินค้าอยู่ระหว่างการขนส่งโดยไม่มีกรมธรรม์คุ้มจากทั้งผู้ส่งและผู้รับ เกิดขึ้นบ่อยในกรณี FOB, CFR, CIF เพราะ:

จุดโอนความเสี่ยง = สินค้าข้ามราวเรือ (on board) ที่ท่าเรือต้นทาง แต่กรมธรรม์ผู้รับ = มักเริ่มคุ้มตั้งแต่ท่าเรือต้นทางด้วย (ถ้าซื้อไว้แล้ว)

ปัญหาคือถ้าผู้รือยังไม่ได้ซื้อประกัน หรือกรมธรรม์ยังไม่คุ้มในช่วงเวลาที่สินค้าอยู่ระหว่างรอขึ้นเรือ (รอท่าเรือ ตรวจศุลกากร รอลำเรือ) — สินค้าไม่มีกรมธรรม์คุ้มในช่วงนี้

เราเคยเจอกรณีสินค้ารอขึ้นเรือที่ท่าเรือแหลมฉบัง 3 วัน เกิดไฟไหม้ในพื้นที่จัดเก็บ ผู้ส่ง (FOB) เข้าใจว่าความรับผิดย้ายไปผู้รับแล้วเพราะสินค้ามาส่งที่ท่าเรือแล้ว แต่จุดโอนจริงคือ "ข้ามราวเรือ" ไม่ใช่ "มาถึงท่าเรือ" ผู้รับก็ยังไม่ได้ซื้อประกัน — ความเสียหาย 4.2 ล้านบาท ไม่มีใครรับผิด

วิธีป้องกัน Port Gap

1. ซื้อ Seller's Interest Insurance (Contingency) คุ้มครองผู้ส่งในกรณีที่ผู้รือยังไม่ได้ซื้อประกัน
2. กำหนดในสัญญา ว่าผู้รือต้องซื้อประกันก่อนสินค้าออกจากโกดัง
3. เปลี่ยนไปใช้ CIP/DAP ที่ผู้ส่งคุ้มครองจนถึงปลายทาง ไม่มีช่องว่าง
4. ใช้ Open Policy ที่คุ้มครองอัตโนมัติทุกเที่ยว ไม่ต้องกังวลเรื่อง timing

อ่านเพิ่มเติมเกี่ยวกับOpen Policy สำหรับ SME ส่งออกที่แก้ปัญหา Port Gap ได้โดยตรง

CIF vs CIP: ความแตกต่างที่ลูกค้าสับสน

ทั้งสอง term บังคับให้ผู้ส่งทำประกัน แตกต่างที่:

| มิติ | CIF (ทะเล) | CIP (ทุกวิธี) | |------|------------|---------------| | วิธีขนส่ง | เฉพาะทะเล/ทางน้ำ | ทุกวิธี (รวม air, rail, road) | | ICC clause ขั้นต่ำ | ICC (B) หรือ (C) ได้ | ICC (A) เท่านั้น (Incoterms 2020) | | จุดโอนความเสี่ยง | ข้ามราวเรือ | ส่งมอบผู้ขนส่งแรก | | จุดสิ้นสุดการขนส่ง | ท่าเรือปลายทาง | สถานที่ปลายทางที่ตกลงกัน |

จากประสบการณ์ เราแนะนำให้ผู้ส่งออกไทยที่ใช้ CIF เปลี่ยนมาใช้ CIP เมื่อขนส่งผสม (เช่น เรือ + รถ) เพราะ CIP ครอบคลุม door-to-door และบังคับ ICC (A) ที่คุ้มครองสูงกว่า

Key Takeaways

• Incoterms 2020 มี 11 terms — CIF และ CIP เท่านั้นที่กำหนดให้ผู้ส่งต้องทำประกัน
• Port Gap คือช่องว่างที่สินค้าไม่มีกรมธรรม์คุ้ม พบใน FOB, CFR, CIF
• CIF อนุญาต ICC (B)/(C); CIP บังคับ ICC (A) ใน Incoterms 2020
• ป้องกัน Port Gap: Seller's Interest Insurance, Open Policy, หรือใช้ CIP/DAP
• ตรวจสอบ Incoterms + สัญญา + L/C ให้สอดคล้องกันทุกครั้ง

---

ปรึกษาฟรี — Add LINE @siamadvicefirm

ส่ง Incoterms และสัญญาขนส่งของคุณมา เราช่วยตรวจสอบจุดโอนความเสี่ยง ช่องว่างกรมธรรม์ และแนะนำ term ที่เหมาะสมกับลักษณะการค้าของคุณ

ปรึกษาฟรี → 💬 LINE: @siamadvicefirm https://lin.ee/siamadvicefirm