Checklist ประเมินความเสี่ยง Product Liability สำหรับ SME ไทย

ปี 2565 บริษัท SME ผลิตของเล่นเด็กในจังหวัดสมุทรสาครที่มีพนักงาน 120 คน ได้รับการแจ้งจากลูกค้าในยุโรปว่าสินค้าล็อตหนึ่งมีปริมาณสารเคมีที่เป็นอันตรายต่อเด็กเกินมาตรฐาน EN71 ของสหภาพยุโรป บริษัทต้องดำเนินการ Recall สินค้า 20,000 ชิ้น ค่าใช้จ่ายรวมกว่า 8 ล้านบาท ซึ่งเกือบทำให้บริษัทล้มละลาย เพราะไม่มี ความรับผิดต่อผลิตภัณฑ์ (Product Liability) Insurance ที่ครอบคลุม

กรณีนี้ไม่ใช่เรื่องที่เกิดขึ้นได้เฉพาะกับบริษัทขนาดใหญ่ ในตลาดวินาศภัยไทยที่มีมูลค่ารวม 286,557 ล้านบาท (TIRD 2024) SME ที่ผลิตหรือจัดจำหน่ายสินค้าล้วนมีความเสี่ยง ความรับผิดต่อผลิตภัณฑ์ (Product Liability) ที่ต้องบริหารจัดการ ทั้งจาก พ.ร.บ.ความรับผิดสินค้า 2551 ในประเทศและกฎหมายของตลาดส่งออก

---

ส่วนที่ 1: ห่วงโซ่อุปทานและการจัดซื้อวัตถุดิบ

"ความเสี่ยง PL ไม่ได้เริ่มที่สายการผลิตของคุณ แต่เริ่มตั้งแต่วัตถุดิบที่คุณเลือกซื้อ" — หลักการ Supply Chain Risk Management

ตรวจสอบ:

• ซัพพลายเออร์วัตถุดิบมีใบรับรองมาตรฐาน (เช่น RoHS, REACH, Food Grade) หรือไม่
• มีสัญญาที่ระบุมาตรฐานวัตถุดิบที่ซัพพลายเออร์ต้องรับผิดชอบหรือไม่
• มีการทดสอบวัตถุดิบที่รับเข้ามาหรือไม่ก่อนนำเข้ากระบวนการผลิต

ส่วนที่ 2: กระบวนการผลิตและ QC

ตรวจสอบ:

• มีเอกสาร Work Instruction สำหรับทุกขั้นตอนการผลิตหรือไม่
• มี QC Checkpoint ที่ระบุชัดเจนว่าตรวจสอบอะไรในแต่ละจุด
• มีการเก็บตัวอย่าง Retention Sample จากทุก Batch การผลิตหรือไม่
• บันทึก QC Record ครบถ้วนและสามารถ Trace กลับถึง Batch ที่ผลิตได้หรือไม่

ส่วนที่ 3: บรรจุภัณฑ์และฉลาก

ตรวจสอบ:

• ฉลากมีข้อมูลครบตามกฎหมายในทุกตลาดที่จำหน่าย (ประเทศและภาษา)
• คำเตือนเกี่ยวกับอันตรายที่อาจเกิดขึ้นระบุชัดเจนหรือไม่
• สำหรับสินค้าส่งออก ตรวจสอบว่าฉลากผ่านการตรวจสอบจาก Legal Team ในตลาดปลายทางหรือไม่
• บรรจุภัณฑ์ป้องกันสินค้าได้เพียงพอระหว่างการขนส่งหรือไม่

ส่วนที่ 4: การทดสอบและการรับรอง

ตรวจสอบ:

• สินค้าผ่านการทดสอบตามมาตรฐานที่กำหนดในตลาดปลายทางหรือไม่
• มีรายงานการทดสอบจากห้องปฏิบัติการที่ได้รับการรับรองหรือไม่
• Certificate of Conformity หรือ Test Report มีอายุเพียงพอสำหรับ Batch ที่กำลังจำหน่ายหรือไม่

ส่วนที่ 5: แผน Crisis Management และ Recall

ตรวจสอบ:

• มีขั้นตอน Product Recall ที่เป็นลายลักษณ์อักษรหรือไม่
• ทราบช่องทางการติดต่อลูกค้าทุกรายที่ซื้อสินค้าแต่ละ Batch หรือไม่
• มีการฝึกซ้อม Crisis Communication ทีมให้รู้ว่าต้องทำอะไรเมื่อมีการร้องเรียน
• มี PL Insurance ที่ครอบคลุม Recall Costs หรือไม่

---

Checklist ความเสี่ยง PL สำหรับ SME

1. ตรวจสอบ Supplier Qualification — Certifications และ Test Reports
2. ทำ Product Technical File — เอกสารที่พิสูจน์ว่าสินค้าได้มาตรฐาน ณ วันผลิต
3. ตรวจสอบ Labelling Compliance — ในทุกตลาดที่จำหน่าย
4. มีแผน Recall ที่เป็นลายลักษณ์อักษร — และทดสอบอย่างน้อยปีละครั้ง
5. ซื้อ PL Insurance ที่เหมาะสม — ครอบคลุม Territory และ Recall Costs

---

การบริหารความเสี่ยงไม่ใช่แค่การซื้อประกัน แต่คือการวางรากฐานความมั่นคงให้ธุรกิจของคุณ — Siam Advice Firm พร้อมเป็นที่ปรึกษาเคียงข้างคุณ ด้วยประสบการณ์ในการบริหารความเสี่ยงภาคอุตสาหกรรมและ B2B อย่างครบวงจร

หากต้องการปรึกษาเพิ่มเติม สามารถติดต่อเราได้ที่ LINE: @siamadvicefirm ครับ