Product Liability สำหรับผู้ผลิตวัสดุก่อสร้าง: ความเสี่ยงที่ซ่อนอยู่

ปี 2562 โครงสร้างอาคารพาณิชย์ในจังหวัดหนึ่งพังถล่มหลังก่อสร้างเสร็จเพียง 2 ปี การสอบสวนพบว่าเหล็กเสริมคอนกรีตที่ใช้ไม่ผ่านมาตรฐาน มอก. ที่กำหนด มีปริมาณคาร์บอนต่ำกว่าเกณฑ์ ทำให้ความแข็งแรงไม่เพียงพอ ผู้ผลิตเหล็กเส้นถูกฟ้องร้องเรียกค่าเสียหายกว่า 45 ล้านบาท ทั้งจากผู้พัฒนาโครงการและผู้เสียหายโดยตรง

พ.ร.บ.ความรับผิดต่อความเสียหายที่เกิดขึ้นจากสินค้าที่ไม่ปลอดภัย พ.ศ. 2551 มาตรา 4 กำหนด Strict Liability — ผู้เสียหายต้องพิสูจน์เพียงว่าสินค้าไม่ปลอดภัยและเป็นเหตุให้เกิดความเสียหาย โดยไม่ต้องพิสูจน์ว่าผู้ผลิตประมาทเลินเล่อ

---

ผู้ผลิตวัสดุก่อสร้างใดบ้างที่มีความเสี่ยง PL สูง

ระดับความเสี่ยงสูง: Safety-Critical Materials

• เหล็กเสริมคอนกรีต (Steel Rebar): ความบกพร่องทำให้โครงสร้างพังถล่ม
• ซีเมนต์/คอนกรีตผสม: คุณสมบัติไม่เป็นไปตามมาตรฐานกระทบความแข็งแรงโครงสร้าง
• ท่อน้ำ/ข้อต่อ: รั่วซึมทำให้โครงสร้างเสียหายในระยะยาว
• สายไฟฟ้าในอาคาร: ไม่ผ่านมาตรฐานอาจเกิดไฟไหม้
• กระจกนิรภัย: บกพร่องทำให้แตกอันตราย

ระดับความเสี่ยงกลาง: Non-Structural แต่กระทบความปลอดภัย

• สีกันไฟ (Intumescent Paint): ไม่ทนไฟตามที่อ้างอาจทำให้ไฟลุกลาม
• ฉนวนกันความร้อน: Thermal/Fire performance ที่ต่ำกว่ามาตรฐาน
• กระเบื้องพื้น/ผนัง: ลื่น, มีสารพิษ, หรือหลุดร่วงได้ง่าย

---

มาตรฐาน มอก. และความสัมพันธ์กับ ความรับผิดต่อผลิตภัณฑ์ (Product Liability)

มอก. บังคับสำหรับวัสดุก่อสร้าง

วัสดุก่อสร้างหลายรายการอยู่ใน "มาตรฐานบังคับ" (Mandatory Standard) ของสำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (สมอ.):

• มอก. 20-2559: เหล็กเส้นเสริมคอนกรีต
• มอก. 80-2549: ปูนซีเมนต์ปอร์ตแลนด์
• มอก. 277-2532: ท่อ PVC

การผลิตวัสดุที่ไม่ผ่านมาตรฐานบังคับถือเป็นความผิดทางอาญา และ เป็นหลักฐานสำคัญในคดี PL ว่าสินค้า "ไม่ปลอดภัย"

ผลของการผ่าน มอก. ต่อ PL

การที่วัสดุผ่าน มอก. ไม่ได้ยกเว้น PL โดยสมบูรณ์ แต่ช่วยในการโต้แย้งว่าสินค้ามีมาตรฐานที่เหมาะสม ณ เวลาที่ผลิต — ซึ่งอาจเป็น Defense ที่มีน้ำหนักในคดี

---

ห่วงโซ่ความรับผิดในวัสดุก่อสร้าง

ตาม พ.ร.บ. 2551 มาตรา 4 ผู้ที่รับผิดร่วมกันในกรณีวัสดุก่อสร้างบกพร่อง:

1. ผู้ผลิต: โรงงานที่ผลิตวัสดุนั้น
2. ผู้นำเข้า: หากเป็นวัสดุนำเข้า ผู้นำเข้ารับผิดร่วม
3. ผู้จัดจำหน่าย: หากไม่สามารถระบุผู้ผลิตได้
4. ผู้รับเหมาก่อสร้าง: ในบางกรณีที่รับผิดชอบการเลือกและติดตั้งวัสดุ

ทุกฝ่ายในห่วงโซ่นี้ควรมี PL Insurance และชัดเจนในสัญญาว่าใครรับผิดชอบส่วนไหน

---

กรณีศึกษา: สีกันไฟไม่ผ่านมาตรฐาน → อาคารเสียหายหนัก

สถานการณ์จำลองตามหลักเกณฑ์จริง

โรงงานผลิตอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ในนวนครสั่งงานติดตั้งระบบป้องกันไฟ Passive Fire Protection บนเสาและคาน ผู้รับเหมาใช้สีกันไฟที่มี Fire Rating ต่ำกว่าที่ระบุในแบบ (อ้างว่าผ่านมาตรฐานเทียบเท่า)

เมื่อเกิดไฟไหม้เล็กน้อย สีกันไฟทำงานได้ต่ำกว่าที่ควร โครงสร้างเหล็กอ่อนตัวเร็ว ทำให้โครงหลังคาส่วนหนึ่งพังถล่ม

การฟ้องร้อง: เจ้าของโรงงานฟ้องทั้งผู้ผลิตสี, ผู้จัดจำหน่าย, และผู้รับเหมาติดตั้ง ทั้งหมดต้องรับผิดร่วมตาม พ.ร.บ. 2551

---

Checklist: ความรับผิดต่อผลิตภัณฑ์ (Product Liability) สำหรับผู้ผลิตวัสดุก่อสร้าง

1. ตรวจสอบว่าผลิตภัณฑ์อยู่ใน มอก. บังคับหรือไม่ — หากใช่ ต้องผ่านการรับรองก่อนจำหน่าย
2. เก็บรักษา QC Records และ Test Report ทุก Lot อย่างน้อย 10 ปี — เพราะความเสียหายจากวัสดุก่อสร้างอาจเกิดหลายปีหลังการขาย
3. ซื้อ PL Insurance ที่มี Long-Tail Coverage — วัสดุก่อสร้างมักใช้ 10-30 ปี การเคลมอาจมาช้ามาก
4. กำหนดขอบเขตความรับผิดในสัญญาขาย — Limitation of Liability Clause ช่วยจำกัดความเสี่ยงสูงสุด
5. พิจารณาซื้อ Completed Operations Coverage — PL Extension สำหรับความเสียหายที่เกิดหลังสินค้าถูกติดตั้งและโครงการเสร็จแล้ว

---

การบริหารความเสี่ยงไม่ใช่แค่การซื้อประกัน แต่คือการวางรากฐานความมั่นคงให้ธุรกิจของคุณ — Siam Advice Firm พร้อมเป็นที่ปรึกษาเคียงข้างคุณ ด้วยประสบการณ์ในการบริหารความเสี่ยงภาคอุตสาหกรรมและ B2B อย่างครบวงจร

หากต้องการปรึกษาเพิ่มเติม สามารถติดต่อเราได้ที่ LINE: @siamadvicefirm ครับ