ผู้บริหารโดนฟ้องคดีอาญาจากอุบัติเหตุโรงงาน: D&O จ่ายค่าทนายให้ไหม?

ในปี 2564 เหตุไฟไหม้ก๊าซสารเคมีในโรงงานแห่งหนึ่งบริเวณชานเมืองกรุงเทพฯ นอกจากจะสร้างความเสียหายระดับมหาศาลต่อทรัพย์สินและเกิดควันพิษในวงกว้างแล้ว สิ่งที่น่าตกใจคือกรรมการผู้จัดการ (MD) และผู้จัดการโรงงาน (Plant Manager) ถูกพนักงานสอบสวนเรียกตัวไปรับทราบข้อกล่าวหา คดีอาญา ในความผิดฐานกระทำการโดยประมาทเป็นเหตุให้ผู้อื่นได้รับอันตรายสาหัส และผิด พ.ร.บ.วัตถุอันตราย

คดีความเกี่ยวกับสิ่งแวดล้อม (Environmental Claims) และความปลอดภัยในการทำงาน เป็นหนึ่งในสาเหตุหลักที่ทำให้บอร์ดบริหารมีความเสี่ยงถูกฟ้องร้องถึงขั้นติดคุก และบ่อยครั้งบริษัทจะไม่สามารถอุดหนุนค่าทนายความได้โดยง่าย

---

คดีอาญา กับ การตัดหน้าแข้งทางการเมืองของบอร์ดบริหาร

ในอดีตข้อพิพาทเกี่ยวกับนิติบุคคลมักเป็นกระบวนการของศาลแพ่ง (จ่ายสินไหมจบ) แต่ปัจจุบันนี้ หน่วยงานกำกับดูแลของรัฐ (Regulators) ทั้งกรมโรงงานฯ กระทรวงแรงงาน และ อบต. มักจะใช้กระบวนการทางคดีอาญาเพื่อสร้างความเด็ดขาด ผู้บริหารจึงตกเป็นเป้าหมายทันทีในฐานะเป็น "ผู้มีอำนาจสั่งการหรือละเว้นการปฏิบัติหน้าที่"

สภาวะนี้สร้างความเครียดอย่างหนักให้แก่กรรมการบริษัท เพราะคดีอาญามีโทษถึง "จำคุก" ไม่ใช่แค่การเสียเงิน และกระบวนการพิสูจน์ความบริสุทธิ์นั้นกินเวลายาวนานนับปี อีกทั้งบริษัทต้องเผชิญกับกฎการกำกับดูแลภายในที่ห้ามชำระค่าสู้คดีให้กับผู้มีพฤติกรรมผิดกฎหมาย

---

ประกัน D&O คุ้มครองผู้บริหารในคดีอาญาหรือไม่?

คำตอบสั้นๆ คือ "คุ้มครองค่าสู้คดี (Defense Costs) จนกว่าศาลจะมีคำพิพากษาถึงที่สุดว่ากระทำความผิดอาญาจริง"

กรมธรรม์ประกันภัยความรับผิดของกรรมการและเจ้าหน้าที่ (ประกันความรับผิดกรรมการและเจ้าหน้าที่ (D&O)) ถูกสลักลึกมาด้วยข้อความ Exclusion (ข้อยกเว้น) ว่า "จะไม่คุ้มครองการกระทำผิดทางอาญา หรือการฉ้อโกง (Fraudulence and Criminal Acts)"

แต่เดี๋ยวก่อน! หลักการของกฎหมายคือ "ทุกคนเป็นผู้บริสุทธิ์จนกว่าศาลจะตัดสิน (Innocent until proven guilty)"

ดังนั้น ในช่วงเวลาระหว่างการต่อสู้คดี หรือตั้งแต่ชั้นพนักงานสอบสวน อัยการ จนถึงศาลชั้นต้น บริษัทประกัน มีหน้าที่ต้องสำรองจ่ายค่าทนายความและค่าใช้จ่ายในการต่อสู้คดีไปก่อน (Advancement of Defense Costs) เพื่อให้แน่ใจว่า MD หรือกรรมการของคุณมีทุนทรัพย์ในการจ้างทนายความที่เชี่ยวชาญที่สุดในการแก้ต่างให้กับตนเอง

หากท้ายที่สุด ศาลอุทธรณ์/ฎีกาตัดสินออกมาว่า ผู้บริหารมีความผิดตามเจตนาจริง (ยกเว้นแค่ประมาท) ผู้บริหารเหล่านั้นถึงจะสูญเสียสถานะความคุ้มครอง และจะต้องทำการจ่ายคืนเบิกเงินค่าทนายเหล่านั้นกลับไปยังบริษัทประกัน

---

อะไรบ้างที่ D&O ไม่ออกให้ในคดีอาญา?

• ค่าปรับทางอาญา (Criminal Fines and Penalties): กฎหมายประกันภัยไม่อนุญาตให้บริษัทประกันใดๆ ชำระค่าปรับทางอาญาเพื่อผู้กระทำผิดได้ (ขัดต่อหลักความสงบเรียบร้อยและศีลธรรมอันดี)
• การประกันตัวจากเรือนจำ (Bail Bond): มักไม่ใช่หน้าที่ของกรอบกรมธรรม์ D&O สแตนด์อาร์ดโดยตรง (เว้นแต่จะมีการเขียนสลักหลังเพิ่มเติมพิเศษ)

---

Checklist: ถ้าโรงงานคุณเสี่ยง ควรพิจารณา D&O อย่างไร

หากคุณทำธุรกิจกลุ่ม โรงงานอุตสาหกรรม, ขนส่งเคมีภัณฑ์, หรือก่อสร้าง

1. ตรวจสอบนิยามค่าใช้จ่ายทางกฎหมาย (Definition of Defense Costs) ว่าครอบคลุมค่าดำเนินการสืบสวน (Investigations) ของหน่วยงานรัฐหรือยัง
2. เช็คตัวเลข Emergency Defense Costs ว่าบริษัทประกันอนุมัติให้ผู้บริหารวิ่งเต้นหาทนายฉุกเฉินได้เองในลิมิตกี่เปอร์เซ็นต์ โดยไม่ต้องรออนุมัติให้เสียเวลา
3. เช็คสถานะ Pollution Exclusion Clause ควบคู่ไปกับกรมธรรม์ Environmental Impairment Liability (EIL) ขาดตัวใดตัวหนึ่งความคุ้มครองของผู้บริหารก็อาจหลุดกรอบได้

---

การบริหารความเสี่ยงไม่ใช่แค่การซื้อประกัน แต่คือการวางรากฐานความมั่นคงให้ธุรกิจของคุณ — Siam Advice Firm พร้อมเป็นที่ปรึกษาเคียงข้างคุณ ด้วยประสบการณ์ในการบริหารความเสี่ยงภาคอุตสาหกรรมและ B2B อย่างครบวงจร

หากต้องการปรึกษาเพิ่มเติม สามารถติดต่อเราได้ที่ LINE: @siamadvicefirm ครับ